Odstawienie antykoncepcji hormonalnej to dla wielu kobiet moment, który wywołuje nieprzewidywalne reakcje organizmu. Nieregularne cykle, trądzik, wypadanie włosów, wahania nastroju – to objawy, które mogą pojawić się po odstawieniu tabletek i które często zaskakują kobiety, szczególnie te stosujące antykoncepcję przez wiele lat.
Tabletki antykoncepcyjne zawierają syntetyczne hormony – estrogen i progestagen lub sam progestagen – które hamują owulację, zagęszczają śluz szyjkowy i zmieniają błonę śluzową macicy.
Przez cały czas stosowania antykoncepcji przysadka mózgowa i jajniki pracują inaczej. Przysadka nie musi wydzielać FSH i LH do pobudzania owulacji. Po odstawieniu tabletek organizm musi na nowo nauczyć się regulować gospodarkę hormonalną – to wymaga czasu.
Post-pill amenorrhea – brak miesiączki przez więcej niż 3 miesiące po odstawieniu tabletek – dotyczy od 1 do 3% kobiet. Najczęściej jest przejściowym stanem ustępującym samoistnie w ciągu 6 miesięcy. Jeśli miesiączka nie powraca przez 6 miesięcy, warto skonsultować się z ginekologiem.
Nieregularne cykle przez pierwsze 3-6 miesięcy po odstawieniu są normą. Organizm potrzebuje czasu na przywrócenie własnego rytmu hormonalnego.
Trądzik po odstawieniu antykoncepcji pojawia się u wielu kobiet. Estrogen w tabletkach zwiększał poziom globuliny wiążącej hormony płciowe (SHBG), która wiąże wolny testosteron. Po odstawieniu poziom SHBG spada, wolny testosteron wzrasta i gruczoły łojowe reagują nadprodukcją sebum.
Wypadanie włosów po odstawieniu antykoncepcji to zjawisko zbliżone do telogen effluvium. Zazwyczaj jest przejściowe i ustępuje w ciągu 3-6 miesięcy.
Wahania nastroju – estrogen i progesteron wpływają na neuroprzekaźniki, w tym serotoninę i dopaminę. Zmiana poziomu hormonów po odstawieniu może przejściowo wpływać na nastrój.
U większości kobiet własny rytm hormonalny wraca w ciągu 1-3 miesięcy. U niektórych, szczególnie stosujących antykoncepcję przez wiele lat, może to trwać 6-12 miesięcy.
Ważne jest rozróżnienie między objawami przejściowymi wynikającymi z odstawienia a objawami chorób hormonalnych maskowanych przez antykoncepcję. PCOS, niedoczynność tarczycy czy hiperprolaktynemia mogą ujawniać się po odstawieniu tabletek.
Wizyta u ginekologa jest wskazana gdy brak miesiączki trwa ponad 3 miesiące, trądzik jest bardzo nasilony, wypadanie włosów jest intensywne i nie ustępuje po 6 miesiącach lub gdy towarzyszą inne niepokojące objawy jak nadmierne owłosienie czy silne wahania nastroju.
Podstawowe badania hormonalne warto wykonać między 3. a 5. dniem cyklu: FSH, LH, estradiol, testosteron wolny i całkowity, DHEA-S, prolaktyna, TSH i FT4.
Dieta bogata w błonnik, zdrowe tłuszcze i produkty pełnoziarniste wspiera gospodarkę hormonalną. Ograniczenie cukrów prostych i alkoholu zmniejsza obciążenie wątroby metabolizującej hormony.
Witaminy z grupy B, szczególnie B6 i B12, mogą być niedoborowe po długotrwałym stosowaniu antykoncepcji hormonalnej. Cynk i magnez wspierają gospodarkę hormonalną i mogą łagodzić trądzik. Regularna aktywność fizyczna w umiarkowanej intensywności wspiera regulację hormonalną.
Większość objawów po odstawieniu antykoncepcji ustępuje samoistnie w ciągu kilku miesięcy – organizm potrzebuje czasu i cierpliwości.